Yükseköğretimde Yapay Zekâ Destekli Gastronomi Eğitiminin Benimsenmesi: UTAUT Modeline Dayalı Karma Yöntemli Bir Çalışma
Üniversitemiz Turizm Fakültesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü öğretim üyeleri Prof. Dr. Duran Cankül, Prof. Dr. Saadet Pınar Temizkan ve Prof. Dr. Rahman Temizkan ile ESOGÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü doktora öğrencileri Batuhan Aktepe ve Burak Çıtak tarafından hazırlanan “Adoption of AI-Supported Gastronomy Education in Higher Education: A Mixed Methods Study Based on the UTAUT Model” başlıklı makale, Journal of Hospitality, Leisure, Sport & Tourism Education dergisinde yayımlandı.
Yapay zekâ teknolojilerinin yükseköğretimde hızla yaygınlaşması, gastronomi ve mutfak sanatları eğitiminin doğasını da dönüştürmektedir. Bu çalışma, gastronomi eğitiminde yapay zekâ kullanımının öğrenciler ve akademisyenler tarafından nasıl benimsendiğini kapsamlı bir şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, teknoloji kabulünü açıklamada yaygın olarak kullanılan UTAUT modeli temel alınarak geliştirilmiş; modele hedonik motivasyon, algılanan risk ve teknofili gibi değişkenler de dâhil edilerek genişletilmiştir.
Araştırmada karma yöntem yaklaşımı benimsenmiş olup, ilk aşamada Türkiye’deki farklı üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler ve görev yapan akademisyenlerden elde edilen 488 anket verisi Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) ile analiz edilmiştir. İkinci aşamada ise yapay zekâyı aktif olarak kullanan akademisyenlerle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla bulgular derinleştirilmiştir.
Elde edilen bulgular, performans beklentisi, kolaylaştırıcı koşullar ve hedonik motivasyonun yapay zekâya yönelik tutumu anlamlı ve pozitif yönde etkilediğini göstermektedir. Buna karşın, algılanan risk ve çaba beklentisinin anlamlı bir etkisinin olmadığı belirlenmiştir. Ayrıca, yapay zekâya yönelik olumlu tutumun davranışsal niyet üzerinde güçlü bir etkisi olduğu ve teknofili değişkeninin bu ilişkide aracı rol oynadığı tespit edilmiştir.
Nitel bulgular ise yapay zekânın gastronomi eğitiminde öğretim sürecini destekleyen bir araç olarak konumlandırıldığını, özellikle içerik üretimi, kişiselleştirilmiş öğrenme ve yaratıcı süreçlerde önemli katkılar sunduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, uygulamalı mutfak becerilerinin tamamen dijital ortama aktarılamayacağı ve etik sınırların korunması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu çalışma, gastronomi eğitiminde yapay zekâ entegrasyonunu hem teorik hem de uygulamalı boyutlarıyla ele alarak literatüre önemli katkılar sunmakta ve eğitimciler ile kurumlar için yol gösterici bulgular ortaya koymaktadır.
Link: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1473837626000079
